InfoHub Logo

Бектеновтің кабинеті жұмыс істеген алғашқы толық жылында экономикалық өсімге қол жеткізгенімен, халықтың әл-ауқатының артпағаны байқалды. Экономистердің бағалауы бойынша, 2025 жылы ЖІӨ 6,3-6,5% өскенімен, бұл көрсеткіш халықтың тұрмыс сапасын жақсартуға жеткіліксіз болды.

Бұл туралы Infohub.kz ақпарат агенттігі хабарлайды.

Экономикалық өсім мен халықтың әл-ауқатының алшақтығы

Негізгі драйверлер ретінде өнеркәсіп, көлік және ауыл шаруашылығы болды. Алайда, 2025 жылдың соңына қарай сауда, құрылыс және металлургия салаларында баяулау байқалды. Ең маңыздысы – сарапшылар халықтың әл-ауқатының өсуі ЖІӨ өсімінен артта қалып отырғанын атап өтті. Бұл экономикалық өсімнің тек қағаз жүзінде қалып, қарапайым қазақстандықтарға тек аз ғана үлес тигенін көрсетеді. Халықтың нақты табыстарының өсімін инфляция жойып жіберді.

Инфляция және тарифтер: халықтың бас ауруы

Инфляция мен бағаның өсуі үкіметтің басты проблемаларының бірі болды. Премьер-министр азық-түлік бағасының өсуіне ашуланғанымен, жағдай онша өзгермеді. Коммуналдық қызметтер тарифтерінің өсуіне қатысты Бектеновтің ұстанымы ашық әрі циникалық болды. Ол тарифтердің өсуін тоқтатпайтынын, керісінше, осы арқылы коммуналдық салаға инвестиция тартуға болатынын мәлімдеді. Бұл шешім көптеген отбасылар үшін коммуналдық төлемдерді төлеу немесе қажетті заттарды сатып алу арасында таңдау жасауға мәжбүр етті.

Нақты табыстар мен бюджет тапшылығы

Орташа жалақының өсуі инфляциядан артта қалды. Егер жалақы 5%-ға өссе, ал инфляция 15%-ға жетсе, халықтың нақты сатып алу қабілеті 10%-ға төмендейді. Бұл халықтың екі жылда байымағанын, керісінше, негізгі қажеттіліктерге көбірек ақша жұмсауға мәжбүр болғанын білдіреді. Бюджет тапшылығы 2022 жылғы 2,4 трлн теңгеден 2024 жылы 3,6 трлн теңгеге дейін өсті. Бұл жағдайды жабу үшін Ұлттық қордан қаржы алу және мемлекеттік қарызды ұлғайту арқылы шешуге тырысты. Мемлекеттік қарыздың өсуі болашақта салықты көтеруге немесе әлеуметтік шығындарды қысқартуға алып келуі мүмкін.

Әлеуметтік сала: миллиардтардың жоғалуы

Әлеуметтік медициналық сақтандыру қоры (ӘМСҚ) 2026 жылы 2,4 триллион теңге жинады. Алайда, тексерулер кезінде бұл қаражаттың қайтыс болған адамдарға, жалған тексерулерге және басқа да жүйелік кемшіліктерге жұмсалғаны анықталды. Жекеменшік мектептерді қаржыландыруға бөлінген миллиардтар да тиімсіз пайдаланылды. Сарапшылардың айтуынша, бұл көрсеткіштер экономиканың тек қағаз жүзінде өскенін және мемлекеттік қаражаттың халықтың игілігіне жұмсалмағанын дәлелдейді.

Салық реформасы және цифрландырудың ішкі жағы

Үкіметтің ең шулы экономикалық шешімдерінің бірі салық реформасы болды. ҚҚС-ты 16%-ға дейін көтеру туралы ұсыныс халық пен бизнес тарапынан қызу талқылауға түсті. Бұл шара инфляцияның өсуіне және экономиканың көлеңкеге кетуіне әкелуі мүмкін деген алаңдаушылық тудырды. Сонымен қатар, өнім бағасының өсуі, бірыңғай уақыт белдеуіне көшу және жеке деректердің жаппай ағып кетуі сияқты мәселелер үкіметке деген сенімді азайтты.

Үкімет кімнің сөзін тыңдайды?

Парламенттегі аз ғана сыншыл дауыстардың бірі – Жалпыұлттық социал-демократиялық партия (ЖСДП). Партия өкілдері үкіметтің бюджетті орындау туралы есебін «антихалықтық» деп атап, ресми азық-түлік себетінің сапасын сынға алды. Мажилисмен Бақытжан Базарбек те миллиардтаған қаржының жымқырылуын әшкерелеп, полицияға деген сенімнің төмендігін айтты.

Кадрлар шеше ме?

Екі жыл ішінде Бектеновтің кабинетінде шамамен 12 министр ауысты. Бұл кадрлардың жиі ауысуы стратегиялық ойлаудың жоқтығын және ситуативті шешімдер қабылдауды көрсетеді. Үкіметтің өзіндік айқын экономикалық бағыты – «бектеновномика» жоқ екені айтылады. Дегенмен, бұрынғы үкіметтермен салыстырғанда, министрлер деңгейіндегі жемқорлық даулары азайған. Бірақ квазимемлекеттік сектордағы жүйелік проблемалар әлі де шешімін таппай отыр.

Екі жылдың қорытындысы: жарықсыз тұрақтандыру

Бектенов үкіметі елдегі жағдайды тұрақтандырғанымен, стратегиялық бағыттан гөрі, проблемаларға реакция жасауға басымдық берді. Әлеуметтік даулар азаматтардың үкіметке деген сенімін әлсіретті. Үкіметтің стилі – технократиялық прагматизм, бірақ бұл елдің болашағына деген нақты көзқарастың жоқтығын білдіреді. Қазіргі жағдайда, «тек өлім мен салық қана сөзсіз» деген қағидат сақталып қалды.