InfoHub Logo

Енді екінші деңгейлі банктер (БДБ) тұрғын үй құрылыс жинақтары бойынша салымдар ашып, тұрғын үй несиелерін бере алады. Алайда, мемлекеттік сыйақы тек «Отбасы банкіне» ғана тиесілі болады. Бұл жаңалық ипотека нарығында қандай өзгерістерге әкеледі және несие мөлшерлемелері төмендей ме? Осы сұрақтарға «Expert Credit» консалтинг компаниясының директоры, ипотекалық брокер Канат Бершинбаев жауап берді.

Бұл туралы Infohub.kz ақпарат агенттігі хабарлайды.

Жеке банктердің бәсекеге қабілеттілігі

Бұрын тек «Отбасы банкі» ғана тұрғын үй құрылыс жинақтары (ТҚЖ) жүйесін ұсынса, енді басқа банктер де бұл нарыққа араласа алады. Дегенмен, мемлекеттік 20% сыйақысыз бұл банктердің қандай артықшылықтары болады деген сұрақ туындайды. Канат Бершинбаевтың айтуынша, бұл жаңалық банктерге арзан қаражат тартуға мүмкіндік бергенімен, оның мақсатсыз пайдаланылу қаупін арттырады. Жеке банктер көбінесе аралық несиелерге баса назар аударуы мүмкін. Бұл – клиент үй құнының 50%-ын бірден төлеп, алты айдан соң қалған сомаға несие алатын жүйе. Бұл «Отбасы банкінің» ең танымал және табысты өнімі.

«Жана ипотека» сияқты бұрынғы жобаларға қарағанда, банктер бұл бағытта жылдам әрі тиімді шешімдер ұсынуы ықтимал. Алайда, 3,4 миллион салымшысы бар «Отбасы банкімен» классикалық ТҚЖ жүйесі бойынша бәсекелесу қиынға соғады. Бершинбаев бұл өзгерістерді Франциядағы модельге ұқсатады, онда мемлекеттік сыйақы жоқ және жүйе дағдарысқа ұшыраған.

Несие мөлшерлемелері мен бағаларға әсері

Маманның пікірінше, бұл өзгерістер ипотека мөлшерлемелері мен несие лимиттеріне айтарлықтай әсер етпейді. Керісінше, несиелер қымбатырақ, бірақ жылдамырақ болуы мүмкін. Мемлекеттік сыйақының маңызы әсіресе шағын салымдар мен жинақтау кезеңінде зор. Ал ірі сомаларға берілетін аралық несиелерде сыйақының рөлі аз. «Отбасы банкі» басқарма төрайымы Ләззат Ибрагимованың айтуынша, мемлекеттік сыйақыны тек жинақтау кезеңінде ғана беру мүмкіндігі қарастырылуда.

БДБ-дан аралық несие алу жылдам болғанымен, сыйақысыз және қымбатырақ болады. Бұл, әсіресе, ұсыныс тартымды болса, бағаның өсуіне ықпал етуі мүмкін.

«Отбасы банкінің» IPO-сы және нарықтың болашағы

«Отбасы банкінің» IPO-ға шығуы туралы әңгіме 2016 жылдан бері айтылып келеді. Сарапшы бұл жағдай банктің әмбебап банкке айналуына әкелуі мүмкін деп есептейді. Бұл өзгерістерді БДБ-ның ТҚЖ нарығына кіруімен байланыстырады. Алайда, Бершинбаев «Отбасы банкінің» бұрынғыдай жабық жүйеде қалуын қалайды, себебі бұл жүйе валюталық шоктар мен инфляциядан қорғайды.

Ипотекалық бағдарламалар мен бағалар

«7-20-25» бағдарламасы бойынша лимиттердің 30 млн теңгеге дейін көтерілуіне қарамастан, қаражат бірнеше күнде таусылып қалады. Бұл бағдарламаның тиімділігін азайтып, оны «лотереяға» айналдырады. Басты мәселелер – лимиттердің ретсіз берілуі, бағаның жоғарылауы және несие алу мерзімінің ұзақтығы. «Наурыз» бағдарламасы тұрақты қаражатпен қамтамасыз етілгенімен, ай сайынғы төлемдердің жоғары болуы және пәтерлердің көбінесе қара құрылыс күйінде берілуі кемшіліктері болып табылады.

Базалық мөлшерлеменің 18%-дан төмендеуі инфляция мен валюта бағамының өзгеруіне байланысты күмәнді. Егер мөлшерлемелер төмендесе, бағалардың өсуі ықтимал. Өйткені, жылжымайтын мүлік сатып алу басқа салаларда да бағаның өсуіне ықпал етеді.

Жылжымайтын мүлік нарығындағы «қарапайым емес» ақшалар

Соңғы екі жылда ипотека нарығында айтарлықтай өзгерістер болды: мөлшерлемелер, бастапқы жарна талаптары (қазір міндетті 20%), қарыз алушыларға қойылатын талаптар қатайды. Бірақ, ипотеканың үлесі артып келеді. Нарықты көбінесе ипотекалық қарыз алушылар қозғалтады. Сонымен қатар, 2026 жылғы жаңа салық кодексіне дейін көптеген адамдар табыстарын заңдастыру үшін жылжымайтын мүлікті қолма-қол ақшаға сатып алған. Қазіргі уақытта құрылыс салушылардан қолма-қол ақшаға сатып алуға тыйым салынған.

Маманның айтуынша, жылжымайтын мүлік нарығында «таза емес» ақшалардың айналымы жеткілікті. Әсіресе, бастапқы нарықта бұл қаражаттарды өткізу оңай болған.