InfoHub Logo

Қазақстан жастарының тұтынуы көбінесе табыстың өсуімен емес, несиелер есебінен қамтамасыз етілуде. Бұл жағдай, әсіресе, жастар үшін өте алаңдаушылық тудырады. Олардың алғашқы қаржылық тәжірибесі жинақтау немесе инвестиция емес, «бұл күйінде рәсімдеу» батырмасын басумен байланысты болып отыр. Несиелер біртіндеп соңғы шара ретінде емес, жалақыға дейін өмір сүрудің, техника сатып алудың, демалысқа ақы төлеудің немесе бұрынғы қарызды жабудың құралына айналуда.

Бұл туралы Infohub.kz ақпарат агенттігі хабарлайды.

Әр екінші қазақстандық несиеде: сандар не дейді

Бірінші кредиттік бюроның деректеріне сүйенсек, елімізде несиесі бар адамдардың саны 10 496 525-ке жеткен. Бұл 20 518 005 халықтық көрсеткішпен салыстырғанда, ел тұрғындарының 51,2 пайызы немесе әр екінші азамат несиеде екенін білдіреді. Яғни, қарызға алынған ақша нақты табысты алмастыра бастаған.

Экономика өсіп, табыс төмендеуде: неге қазақстандықтар көбірек қарыз алуда?

Экономиканың өсуіне қарамастан, халықтың табысы инфляцияға ілесе алмай отыр. Мысалы, 2023 жылы Қазақстан экономикасы 5,1%, 2024 жылы 5%, ал 2025 жылы 6,5% өсім көрсеткенімен, нақты жалақы индексі теріс аймаққа кеткен. Осылайша, табыс жетіспегендіктен, адамдар тұтынуды несиемен қолдауға мәжбүр.

Бұл жағдай қысқа мерзімде жақсы көрінуі мүмкін: дүкендер толы, сатылымдар өсіп, экономика жақсы көрсеткіштерге қол жеткізеді. Алайда, бұл «әл-ауқаттың» негізі – әлі табылмаған болашақ табыстарға құрылған.

«Зарплатаға дейінгі» қарыздар жасарды: орташа жас 33-ке дейін төмендеді

Ұлттық Банктің зерттеуі бойынша, «зарплатаға дейінгі» қарыз алушылардың орташа жасы 2022 жылғы 36-дан 2024 жылы 33 жасқа дейін төмендеген. Сонымен қатар, мұндай қарыздың орташа сомасы 50,6 мың теңгеден 64,2 мың теңгеге дейін өскен. Бұл жас қарыз алушылардың көбейіп, несиені қаржылық өмір салтының бір бөлігі ретінде қабылдайтынын көрсетеді.

PDL-кредиттер (payday loan) – бұл әдетте шағын қаржы ұйымдары беретін қысқа мерзімді, кепілсіз қарыздар. Қазақстанда бұл қарыздарды алушылардың 30%-ы жылына алты айдан астам уақыт бойы PDL қарызгері болып қалады. Бұл «зарплатаға дейінгі» қарыздың шұғыл көмек емес, тұрақты қаржылық модельге айналғанын айғақтайды.

Қарыздық модельдің ұрпаққа қаупі

Ең үлкен қауіп – қоғамның қарызбен өмір сүруді проблема емес, қалыпты жағдай деп қабылдай бастауында. Адам неғұрлым ерте қарыздық модельге енсе, соғұрлым кейінірек оның жинақтары, қаржылық тәуелсіздігі, бизнес ашу мүмкіндігі және капитал қалыптастыруы кешігеді. Нәтижесінде, ел инвесторлар мен кәсіпкерлерді емес, тұрақты қарыз алушылар ұрпағын тәрбиелеу қаупіне ұшырайды.

Бұл жағдай экономиканың дамуына кері әсер етеді. Егер тұтынушылық сұраныс несие есебінен қамтамасыз етілсе, экономика өсімі жалақының өсуімен емес, тұтынушылық қарыздың кеңеюімен жүреді. Бұл ұзақ мерзімде жүйенің тұрақтылығын бұзады. Әрбір жаңа несие толқыны болашақ табыстардың бір бөлігін өтеуге жұмсалады, бұл капиталды қалыптастыруға аз қалдырады. Экономика «тұзаққа» түсіп, өсуді қолдау үшін одан да көп несие қажет етеді.

Қазіргі жағдай, экономисттердің пікірінше, тек банк секторының мәселесі емес, бұл елдің болашақ экономикалық мәдениетінің қалыптасуына тікелей әсер ететін маңызды фактор.