InfoHub Logo

Қазақстандағы мемлекеттік әуежайлардың басым бөлігі жеке инвесторларға сатылмақ. Бұл туралы мемлекеттік кәсіпорындарды бәсекелестік ортаға беру жоспарында айтылған. Агенттіктердің дерегінше, алдағы екі жылда алты әуежай сатылымға шығарылады. Бұл шаралардың еліміздің инфрақұрылымы мен экономикасына қандай әсері болатыны жұртшылықты алаңдатуда.

Бұл туралы Infohub.kz ақпарат агенттігі хабарлайды.

Мемлекеттен жеке қолға өтетін әуежайлар

Былтыр қараша айында үкімет бекіткен мемлекеттік кәсіпорындарды бәсекелестік ортаға беру тізіміне алты өңірлік әуежай енгізілген. Сауда-саттықтың басты шарты – инфрақұрылымға инвестиция тарту және қызмет бағытын сақтап қалу. Бұл әуежайлардың әрқайсысының жылжымайтын мүліктері, жер учаскелері, терминалдары және ұшып-қону жолақтары бар. Әуежайлардың меншік иелері – облыстық әкімдіктер немесе өңірлік мемлекеттік мекемелер.

2026-2027 жылдарға арналған жоспар

2026 жылы келесі әуежайлар сатылымға шығарылады:

Бұл төрт әуежай үшін «қызмет түрін алып тастау» деген сатылым түрі көрсетілген. Бұл – мемлекет әуежайдың кейбір функцияларын алып тастап, оны жеке құрылымдарға беруге дайындап жатқанын білдіреді.

Ал 2027 жылы «Павлодар әуежайы» АҚ және «Түркістан халықаралық әуежайы» АҚ сенімгерлік басқаруға беріледі деп жоспарланған.

Сатылымның перспективалары мен тәуекелдері

Бұл әуежайларды сату әрекеті бірінші рет емес. Мысалы, Шымкент әуежайын 2022 жылы 5,6 миллиард теңгеге сенімгерлік басқаруға беру және сатып алу құқығымен өткізу жоспарланған болатын, бірақ конкурс өтпей қалды.

Инвесторлар мемлекеттік реттеу саясатын, сатылым шарттарын және құқықтық тетіктерді ескереді. Сондай-ақ, активтердің пайдалылығы да маңызды. Түркістан әуежайы қарқынды дамып келе жатса да, әлі де жүктелмеуі мен табыс табу мүмкіндіктері шектеулі. Инфрақұрылым сұраныстан озып кеткен. Инвесторлар үшін ең тәуекелді әуежайлар – Шымкент және Әлия Молдағұлова атындағы халықаралық әуежайлар, себебі оларды берудің нақты моделі жоқ, активтердің көлемі де белгісіз.

Қызылорда әуежайының сатылу ықтималдығы жоғары бағаланады. Атырауда аэродром мен терминал операторлары нақты бөлінген. Павлодарда өңірлік хаб ретінде даму әлеуеті бар, әсіресе ұшу-қону жолағы мен инфрақұрылымды жаңарту жұмыстары жүргізіліп жатқандықтан.

Мемлекетте қанша әуежай қалды?

Қазақстан Авиация әкімшілігінің дерегінше, елімізде 24 сертификатталған әуежай бар. Олардың кейбірі жеке қолға немесе сенімгерлік басқаруға берілген. Мысалы, Алматы әуежайы түрік холдингіне, Шымкент пен Тараз әуежайлары SCAT әуекомпаниясына тиесілі. Қарағанды әуежайының акцияларының 60%-ы Тимур Тұрловқа, 35%-ы Ерлан Оспановқа тиесілі. Жезқазған әуежайы «Қазахмыс» корпорациясына қарайды.

Астана әуежайы БАӘ-нің Terminals Holding компаниясына сенімгерлік басқаруға берілген болатын, қазір коммуналдық меншікке қайтарылып, жаңа келісімшарт жасалуда. Ақтау әуежайы 2036 жылға дейін түріктің ATM Grup (YDA Group) компаниясының сенімгерлік басқаруында.

Мемлекет неден тәуекел етеді?

Стратегиялық маңызды нысандарды жеке қолға беру елдің суверенитетіне қауіп төндіруі мүмкін деген пікірлер айтылуда. Қаржыгер Расул Рысмамбетов әуежайларды «суверенитет инфрақұрылымы» деп атап, мемлекеттің бақылауынан шығып қалу қаупін алға тартады. Авиация саласының сарапшысы Денис Кривошеев тарифтер мен логистикалық тәуелділікті ескеруді ұсынады.

Дегенмен, әлемдік тәжірибеде көптеген елдер бюджеттің жүгін азайту, жеке инвестиция тарту, инфрақұрылымды жаңарту және қызмет сапасын арттыру үшін әуежайларды жеке операторларға беруде.