InfoHub Logo

2026 жыл Қазақстанда цифрландыру мен жасанды интеллект жылы болып жарияланды. Алайда, елдегі су тасқынынан бастап, билік жобаларындағы дауларға дейінгі нақты мәселелер әлі күнге дейін өз шешімін таппай отыр. Жасанды интеллект (ЖИ) адамнан асып түсетін мүмкіндіктерге ие болғанымен, сарапшылар оның тиімді басқаруды алмастыра алмайтынын және ашықтық болмаса, бюджетті игерудің жаңа құралына айналуы мүмкін екенін айтады.

Бұл туралы Infohub.kz ақпарат агенттігі хабарлайды.

Цифрландыру: Уәде мен шындық

Қазақстан билігі ЖИ-ді қолданып бастағанына екі жылдан асса да, мемлекеттік басқаруды цифрландыру процестері бұдан да бұрын басталған еді. Алайда, мемлекеттік басқаруды ақпараттандыру мен оңтайландыру жұмыстары жүргізіліп жатқанына қарамастан, қазақстандықтар оның сапасына әлі де көңілдері толмай отыр. Бұл тек қарапайым халықтың ғана емес, ірі сарапшылардың да пікірі.

Саясаткер Данияр Ашімбаевтің айтуынша, дата-орталықтар көп энергия қажет етеді, ал бұл энергетиканы дамытуды талап етеді. Ол ЖИ-дің білім беру саласына енуімен қатар, сапасыз оқулықтар мен цифрландыру бизнесінің өркендеп жатқанын айтады. «Адамның табиғи интеллектуалдық кемшілігін ешқандай жасанды интеллект жаба алмайды», – дейді ол.

Қалалық мәселелер мен «ақылды қала»

Әлеуметтік желілерде шенеуніктердің тиімсіз жұмысы мен кейбір шешімдердің ақылға сыймайтыны туралы шағымдар жиі айтылады. Алматыда жаңбыр жауса, жолдар мен тротуарлар су астында қалатыны – осының бір ғана мысалы. Бұл жағдай, Алматы 2016 жылдан бері «ақылды қала» ретінде таныстырылып, барлық ресурстар тиімді пайдаланылады деп жарнамаланған кезде одан әрі өзекті болып көрінеді.

Сарапшылардың пікірі

Компьютерлік технологиялар бойынша сарапшы, Most Ventures венчурлік қорының бас серіктесі Әлім Хамитов халықтың скептицизмі түсінікті екенін айтады. Оның сөзінше, адамдардың өмірі жақсарса, онда ЖИ туралы әңгімелер орынды болады. «Цифрландыру кейбір қызметтерді жеңілдетіп, кезектерді азайтып, процестерді жылдамдата алады. Бірақ ол қаланы, елді басқаруды алмастырмайды. Және жасанды интеллект экология немесе қала құрылысы мәселелерін шешпейді. Сондықтан мұнда құрал мен нақты өзгерістерді шатастырмау маңызды», – дейді ол.

Экологиялық және қаржылық салдары

ЖИ мен оның инфрақұрылымын дамыту қоршаған ортаға кері әсер етеді. Деректер орталықтары көп энергия мен суды тұтынып, электронды қалдықтарды көбейтеді. Бұл Қазақстан сияқты су және энергия тапшылығы бар елдер үшін үлкен мәселе. Әлім Хамитовтің айтуынша, Қазақстанға ЖИ-ді тек экономикалық немесе әлеуметтік тиімділігі дәлелденген жағдайда ғана қолдану керек.

Қазақстанның интернет-ассоциациясының басшысы Шәукет Сәбіров ЖИ-дің дамуына көп қаржы мен табиғи ресурстар қажет екенін мойындайды. Алайда, ол бұл мәселенің Қазақстанға тікелей қатысты емес екенін, себебі ЖИ-ді дамытумен негізінен АҚШ пен Қытай сияқты елдер айналысатынын айтады. Қазақстан тек дайын технологияларды қолданады дейді ол.

Болашаққа деген үміт

Дегенмен, сарапшылар цифрландыру мен ЖИ-дің зор әлеуеті бар екеніне сенеді. Мәселен, Қазақстанда мемлекеттік қызметтердің 90%-ы онлайн қолжетімді, бұл азаматтар мен бизнес үшін уақытты үнемдейді. Сондай-ақ, денсаулық сақтау саласында ЖИ-ді қолдану арқылы инсульт орталықтарында емдеу тиімділігі артқан. «Технология азаматтың уақытын үнемдеп, процестің құнын азайтып, диагностиканы жақсартып, сыбайлас жемқорлықты азайтып, ашық, өлшенетін нәтиже берсе, бұл жақсы. Ал егер ЖИ деген желеумен қымбат хайп сатылса, басқару сапасы өзгермесе, қоғамның скептицизмі орынды», – деп қорытындылады Әлім Хамитов.