InfoHub Logo

Қазақстанда сенімхаттар кейде иелерінің білмей жатып, мүлік сату, құжаттарға қол қою сияқты мәмілелер жасауға жол беретін құралға айналып жүр. Бұл туралы Infohub.kz ақпарат агенттігі хабарлайды.

Кейбір азаматтар сенімхатты асығыс қол қою немесе оның берілетін өкілеттіктерінің ауқымын толық түсінбеу салдарынан өздерінің қымбат мүліктерінен, тіпті ақшаларынан айырылып қалу қаупіне ұшырауда.

Сенімхаттар неге қауіпті болып отыр?

Сенімхат – бұл бір адамның екіншісінің атынан әрекет етуге, мысалы, мүлік сатуға, құжаттарға қол қоюға, банк немесе мемлекеттік органдарда өкілдік етуге құқық беретін құжат. Алайда, көп жағдайда адамдар құжатты мұқият оқымайды немесе берілетін өкілеттіктің қаншалықты кең екенін толық түсінбейді.

«Іс жүзінде көпшілік өте кең өкілеттіктер берілген сенімхаттарға қол қояды. Кейін өкілінің күткеннен де көп нәрсе істей алғанына таңғалады», – дейді Республикалық нотариат палатасының атқарушы директоры Гүлнара Рыспекова.

Цифрлық нотариат арқылы ресімдеу қалай жүреді?

Бүгінде Қазақстандағы нотариаттық қызметтердің бір бөлігін eGov Mobile арқылы, атап айтқанда eNotary сервисі арқылы онлайн ресімдеуге болады. Бұл үшін:

Сарапшылардың айтуынша, бұл жүйе азаматтардың жеке басын растау және алаяқтық тәуекелін азайту үшін биометрия мен мемлекеттік деректер базаларын пайдаланады.

Сенімхат қашан проблемаға айналады?

Жиі кездесетін жағдайлардың бірі – отбасылық қарым-қатынастардағы сенімхаттар. Олар көбінесе «ыңғайлылық үшін» ресімделіп, кейін мүлдем басқа мақсатта қолданылады. Мысалы, жылжымайтын мүлік туысқанның атына ресімделген соң, кейін ол туысқанның қосымша келісімсіз-ақ пәтерді сатуға құқылы болғаны анықталады. Мұндай жағдайлар жалған құжаттардан емес, сенімхаттың өзіндегі тым кең формулировкалардан туындайды.

Сенімхатты онлайн қалай ресімдеуге болады?

Қызметті таңдағаннан кейін пайдаланушы нотариуспен бейне байланыс арқылы өтіп, деректерін растап, құжатқа қол қояды. Бірақ, барлық сенімхат түрлері онлайн ресімделмейтінін ескерген жөн – кейбір операциялар әлі де тек жеке тұлғаның қатысуымен ғана жүзеге асады.

Сенімхатты қалай тексеруге болады?

Ең жылдам әдісі – құжаттағы QR-код. Телефон камерасын бағыттасаңыз, жүйе ENIS.kz сервисіне сілтейді. Онда сенімхаттың мәртебесі көрсетіледі. Маңыздысы – сілтеме ресми ENIS.kz сайтына апаруы керек, жалған ресурсқа емес.

Тексеруден кейін келесі мәліметтерді көруге болады:

Көбінесе осы жерде қателік жіберіледі – жүйедегі мәртебені тексермейді. Мүмкін, сенімхат бұрыннан жойылған болар.

Қағаз түріндегі сенімхаттар да тексеріледі

Егер құжат қағаз күйінде ресімделсе де, оны ЕНИС жүйесінен табуға болады. Егер деректер сәйкес келмесе немесе мүлдем болмаса – бұл қосымша тексеруді талап ететін белгі. Кейде құжатты ресімдеген нотариустан ақпаратты нақтылау жеткілікті.

Сенімхат ақшаны алу үшін қашан қолданылады?

Қауіп тек жылжымайтын мүлік саласында ғана емес. Бір жағдайда алаяқтар жалған сенімхатты пайдаланып, шоттан ақшаны шешіп алған. «Егер нотариуста күмән туындаса, ол нотариаттық әрекет жасаудан бас тартуға құқылы», – дейді Рыспекова.

Сенімхатта нені тексеру маңызды?

Сенім білдіруші мен сенім білдірілген тұлғаның жеке деректеріне, берілетін өкілеттіктер тізіміне, сондай-ақ сенімхаттың қолданыс мерзіміне назар аударыңыз. Құжаттағы формулировкаларға ерекше көңіл бөлу қажет. Мысалы, егер сенімхатта «жылжымалы және жылжымайтын мүлікке билік ету» құқығы көрсетілсе, берілетін өкілеттіктің ауқымын және ықтимал құқықтық салдарларын мұқият бағалау ұсынылады.

Сенімхатты жоюға бола ма?

Иә, сенімхатты кез келген уақытта жоюға болады. Бұл – жиі ұмытылатын маңызды мәселе: құжат «мәңгілік» емес және оның мәртебесін бақылауды талап етеді. «Егер сенім жоғалса немесе сенімхаттың қажеттілігі қалмаса, оны дереу нотариус арқылы жойған жөн», – деп атап өтеді палата.

Қорытынды

Сенімхатты тексеру бірнеше минутты алады, бірақ іс жүзінде бұл елеулі қаржылық шығындардан құтқаруы мүмкін. Бүгінгі күнгі басты ереже қарапайым: құжат ресми түрде көрінгенімен, оған тек соған сеніп қалмаңыз. Сыртқы көріністен гөрі, жүйе көрсететін ақпарат маңыздырақ.