InfoHub Logo

Талдықорған – Өскемен тас жолының құрылысы айналасындағы даулар ушығып барады. Биылғы сәуір айында басталған сот отырыстарында қоғам белсенділері асфальтқа берілетін кепілдік мерзімін ұзартуды талап етті. Сонымен қатар, Абай облысы мәслихатының арнайы комиссиясы жол құрылысының сапасын тексеріп жатыр. Бұл даудың себебі неде? Ол қалай өрбіген? Неліктен бұл мәселе бүкіл Қазақстан үшін маңызды болуы мүмкін?

Бұл туралы Infohub.kz ақпарат агенттігі хабарлайды.

Сот процестерінің шиеленісуі

Соңғы үш айда бұл жолға қатысты үшінші сот ісі басталды. Алғашқы сот процесін қытайлық «CITIC Construction» компаниясы бастаған болатын. Компанияның заңгерлері жолдың асфальт сапасын зертханалық сараптамадан өткізген белсенді Роллан Машпиевтің жарияланымдарын жоюды талап етті. Алайда, сот белсендінің пайдасына шешім шығарды.

Екінші сот ісін Абай облыстық мәслихатының депутаты Рафаил Хазипов бастады. Депутат пен оның заңгерлері жолға берілетін кепілдік мерзімін ұзартуға тырысты, бірақ сотта жеңіліп қалды.

Қазіргі уақытта үшінші сот ісі жүріп жатыр. Бұл жолы да талап – кепілдік мерзімін ұзарту. Роллан Машпиевтің айтуынша, бұл жолы олардың тарапы жақсырақ дайындалып, жеңіске жетуге үмітті. Егер жеңіске жетпесе де, мәселені жан-жақты қарастырып, болашақта мұндай жағдайлардың қайталануын болдырмауға септігін тигізетініне сенеді. Бұл сот процесі туралы ақпарат Абай облысында қызу талқылау тудырды.

WhatsApp арқылы жүргізілген сот

Сот процесінің барлығы WhatsApp қосымшасы арқылы өтуде. Бұл 2020 жылдан, яғни пандемия кезінен бастап қалыптасқан тәжірибе. Байланыс кейде нашарлағанымен, қатысушылар кезектесіп төрағалық етушіге өз ұстанымдарын жеткізіп отыр.

«Талдықорған – Өскемен тас жолында апат болды, біз комиссия мүшелерімен оны тексеруге бардық. Неге битум төгілді және т.б. Сол кезде бүкіл жолды тексеруге шешім қабылдадық. Келісімшартта кепілдік мерзімінің небәрі екі жыл екенін анықтадық. Сондықтан біз бұған дауласуды жөн көрдік», – деді Роллан Машпиев сотта сөйлеген сөзінде.

Жолдың маңыздылығы және кепілдік мерзімі

Аталған жол өте үлкен және күн сайын оны 10 000-нан астам көлік пайдаланады. Кепілдік мерзімін ұзарту – үлкен қаржылық жауапкершілік. Бұл жол тек облыс үшін ғана емес, бүкіл Қазақстан үшін стратегиялық маңызға ие. Ол Ресей мен Қытайды тікелей байланыстырады.

Жол құрылысы жобасы соншалықты күрделі болғандықтан, Қазақстан Республикасының үкіметі Қытайдың ЭКСИМ-банктерінен ірі несие алғаннан кейін ғана оны жүзеге асыруға шешім қабылдаған. Шамамен жеті жылға созылған құрылыс жұмыстары аяқталған. Мәслихат комиссиясы бастаған сапаны тексеру барысында кепілдік мерзімінің небәрі екі жыл екені анықталды.

2025 жылы Қазақстанда жаңа жолдарды салу, реконструкциялау және күрделі жөндеуден кейін кепілдік мерзімін 4-8 жылға дейін, орташа жөндеуден кейін 3-6 жылға дейін белгілейтін құжат қабылданды. Демек, Талдықорған – Өскемен тас жолына келісімшартта көрсетілген екі жылдық кепілдік мерзімі қазіргі стандарттар бойынша ең төменгі көрсеткіштен екі есе аз.

Жөндеу мерзімдері мен қаржылық мәселелер

Машпиевтің пікірінше, екі жылдық кепілдік мерзімі елеулі қиындықтар тудырады. Заң бойынша, жолды толыққанды жөндеуге бес жылдан кейін ғана қаражат бөлуге болады. Яғни, екі жылдық кепілдік мерзімі өткеннен кейін тағы үш жыл бойы жол жөндеусіз қалады. Тек бес жылдан кейін ғана мемлекет жолды жөндеуге қаражат бөле алады.

Бұл жолдың қысқа кепілдік мерзімі аймақтағы халықаралық логистикаға зиян келтіруі мүмкін. Аталған жол Ресей мен Қытайды байланыстыратын маңызды көлік артериясы екенін еске саламыз.

Заңгерлердің пікірі

«ҚазАвтоЖол» АҚ және «CITIC Construction» компаниясының заңгерлері бұл жағдайдың заңды екенін айтады.

«Даулы келісімшарт 2016 жылғы 27 шілдеде жасалды және Қазақстан Республикасының сол кездегі қолданыстағы заңнамасына толық сәйкес келді. Атап айтқанда, жұмысты орындауға кепілдік мерзімі 24 ай деп белгіленді. Бұл деректер Қазақстан Республикасының сәулет, қала құрылысы және құрылыс қызметі туралы заңының 69-бабының талаптарына сәйкес келеді», – деді «ҚазАвтоЖол» АҚ заңгері сот отырысында.

Ал Роллан Машпиевтің заңгерлері бұған былай деп жауап берді:

«Неге сіздер сәулет қызметі туралы заң нормасына сілтеме жасап, онда кемінде екі жыл көрсетілгенін айтасыз? Сіздерге не кедергі болды, мерзімді ұзақ қоюға? Неге бес немесе 10 жыл қоймадыңыз, заңда шектеу болмаған кезде?»

Машпиевтің өзі бұл жағдайды түсініксіз деп бағалайды:

«Неге бұрынғы уақытта ірі жобаларға мұндай қысқа кепілдік мерзімі белгіленгені түсініксіз. Біз жолдарды жақсы салу үшін шетелден үлкен несие аламыз. Үздік компанияларды шақырамыз. Конкурстың шарттарын ең үздіктер ғана өтетіндей етеміз. Бірақ кепілдік мерзімін қысқа береміз. Жол тек екі жыл тұрса болды ма? Бұл кімге тиімді?»

Сапаға қатысты күмән

Абай облысының тұрғындары жол сапасына қатысты сұрақтар туындатқанын атап өту қажет. 2025 жылдың күзінде жергілікті қоғам белсенділері мен мәслихат комиссиясы бірнеше ай бойы асфальт сынамаларын алуға және тәуелсіз сараптама жүргізуге тырысты. 2025 жылдың қыркүйек айының соңында комиссия «CITIC Construction» компаниясының келіспеуіне байланысты сынамалар ала алмады. Қараша айында комиссия Көлік министрлігімен келісіп, сынамалар алуға қол жеткізді. Алайда, сараптама жүргізген Жол активтерінің сапа орталығы комиссияға нәтижелерді ұсына алмады (бес ай өтсе де, комиссия нәтижелерді көрген жоқ). Бұған қоса, сынамалар алынған кезде комиссия мүшелері жолдың негізгі қабатының жобада көрсетілгеннен бірнеше сантиметрге жұқа екенін атап өтті.

Комиссия мүшелерінің пікірінше, бұл жол құрылысы кезінде миллиардтаған теңге үнемделгенін көрсетуі мүмкін.

«Жолдың бірінші және екінші қабаты қанша болуы керек? 15 сантиметр деп айтылды. 5 сантиметрі асфальт, ал 10 сантиметрі оның астындағы қабат. Зерттеу кезінде өлшеуді сұрағанымызда, бізге бас тартты. Бұған дейін жолдан алынған керн шамамен 13 сантиметр болған еді. Яғни, талаптарға сәйкес келмеді. Бүкіл жолды, енін, ұзындығын есептесек, осы екі сантиметрдің үнемделуі 17 миллиард теңгеден асуы мүмкін. Әзірге ешқандай түсініктеме берілген жоқ», – деп мәлімдеді комиссия төрағасы, Абай облыстық мәслихатының депутаты Рафаил Хазипов.

Қайталап айтамыз, «CITIC Construction» құрылыс компаниясы комиссияның сынама алуына қарсы болды. Ал белсенді Роллан Машпиев асфальт сынамасын өзі алып, тәуелсіз сараптамаға бергенде, компания оның асфальт сапасын бағалаған жарияланымдарын жоюды талап етіп сотқа берді.

Қазіргі уақытта жол сапасына қатысты дау бірнеше деңгейде жалғасуда. Жолдың жекелеген учаскелерінің сапасы (бұл комиссияның бір сынамада бірнеше сантиметр негіздің жетіспеушілігін анықтауы) күмән тудыруда. Сондай-ақ, келісімшарттардың, кепілдік мерзімдерінің логикасы және «ҚазАвтоЖол» АҚ жұмысының тиімділігі (бұл Роллан Машпиевтің заңгерлер тобы талқылап жатқан мәселе) де сұрақ астында. Қазақстанда құрылыс жүргізу үшін шетелдік ірі несиелер мен компанияларды тартудың тиімділігі де күмән тудырады.