InfoHub Logo

Қазақстандағы дәрігерлердің орташа жасы 44-ке жетті. Бұл ретте әрбір төртінші маман зейнеткерлік жасқа жақын. Осыған орай, болашақта кім емдейтіні, медицина сапасының сақталып қалатыны немесе жоғалатыны туралы сұрақтар туындайды. Жастар мен тәжірибелі мамандардың айырмашылығы неде және пациенттер кімге көбірек сенім артады?

Бұл туралы Infohub.kz ақпарат агенттігі хабарлайды.

Пациенттердің көзқарасы: Әртүрлі буын дәрігерлерінің артықшылықтары мен кемшіліктері

Көптеген саладан айырмашылығы, медицинада жасқа байланысты кемсітушілік керісінше жұмыс істейді. Егер басқа жерлерде 40 жастан асқандарға жұмысқа тұру қиынға соқса, дәрігерлік мамандыққа жас қосылған сайын, оның беделі арта түседі. Пациенттер де көбінесе орта жастағы, яғни 35-45 жас аралығындағы дәрігерлерге сенім артатынын айтады. Олардың пікірінше, жас мамандарда тәжірибе мен білім жетіспеуі мүмкін, ал егде жастағылар жаңа әдістерді білмеуі немесе шаршап қалуы ықтимал.

Алайда, кейбір пациенттер тек тәжірибелі мамандарға сенетінін де жасырмайды. Олардың ойынша, жас дәрігерлерде теория болғанымен, диагноз қоюда қателесуі мүмкін. Ал кейбірі үшін дәрігердің жасы маңызды емес, ең бастысы – оның біліктілігі мен жақсы пікірлері.

30-40 жас – ең көп шоғырланған топ

2025 жылдың басында Қазақстанда 281 400-ден астам медицина қызметкері жұмыс істеген. Оның ішінде 83 379 дәрігер бар. Еліміздегі дәрігерлердің орташа жасы – 44 жас. Бұл көрсеткіш өңірлерге байланысты өзгереді. Ең көп дәрігер – 30-39 жас аралығында, олардың үлесі 37%-ға жуық. Дегенмен, әрбір үшінші дәрігер 50 жастан асқан.

Еуропамен салыстырғанда бұл жағдай қолайлы болғанымен, алдағы 5-7 жылда елімізде зейнеткерлік жастағы дәрігерлердің саны артып, мамандар тапшылығы сезілуі мүмкін. Соңғы 10 жылда 92 617 адам медициналық диплом алған, ал 2024 жылы бұл көрсеткіш рекордтық 13 181-ге жетті. Алайда, бұл медицинадағы мамандар тапшылығын жоя алмай отыр.

Психолог пікірі: Қорқыныш пен сенім

Психолог Юлия Белянинаның айтуынша, «ескі дәрігерлердің кетуінен» болатын қорқыныш – бұл медицинаға емес, адамның қорғаныш пен бақылауға деген психологиялық қажеттілігіне байланысты. Көпшілік үшін дәрігер – бұл тәжірибе мен сенімділік белгісі. Технология мен өмір қарқынының жылдам өзгеруі жағдайында адамдар өткенді идеалдап, жаңаны бағаламауға бейім. Бірақ психолог дәрігерлердің буындар бойынша ерекшеленетінін атап өтеді: аға буын өкілдері клиникалық тәжірибе мен интуицияға, ал жастар – хаттамалар мен дәлелденген медицинаға сүйенеді. Ең бастысы – дәрігердің біліктілігі, эмпатиясы және пациентпен қарым-қатынас орната білуі.

Тәжірибелі дәрігердің ойы: Жастардың артықшылығы мен кемшілігі

Балалар неврологы Қайырғали Көнеевтің пікірінше, жас буын дәрігерлерге деген сенімсіздік ежелден келе жатқан нәрсе. Дегенмен, қазіргі таңда жас мамандарға жасанды интеллект пен роботтандырудың дамуына байланысты үлкен үміт артылады. Медицина жаңа технологиялар арқылы адам факторын азайтып, өзгеріп жатыр. Жастардың артықшылығы – ақпаратқа қолжетімділік, бірақ тәжірибелік дағдылары әлі де жетілдіруді қажет етеді. Оның айтуынша, бұрын дәрігерлерді іріктеу өте қатаң болған, ал қазіргі кезде медицинаға көбінесе «идеялы» емес, прагматик жастар келеді.

Жас дәрігердің пікірі: Жаңа білім мен технологиялар

Резидент-онколог Темірлан Қайназаровтың айтуынша, қазіргі медициналық білім беру жүйесі бұрынғыдан әлдеқайда ұзақ және терең. Оқыту мерзімі 6 жылдан 9-11 жылға дейін ұзартылған. Жаңа пәндер, мысалы, генетика мен иммунология оқытылады. Емдеу әдістері де дәлелденген базаға негізделеді. Жастардың артықшылығы – цифрлық деректер базалары, мамандандырылған бағдарламалар мен жасанды интеллектті қолдана білуі. Бұл қателіктерді азайтып, емдеуді қауіпсіз етеді. Алайда, ол бұрынғыдай медицинаға түсудің қиын болғанын, қазіргі кезде ақылы негізде оқуға мүмкіндіктердің көбірек екенін мойындайды.

Буын теориясы: «Қамқоршылар» мен «Суретшілер»

Хирург-трансплантолог Жанат Спатаев буын теориясын медицинаға қолданып, дәрігерлерді төрт топқа бөлді: «Қамқоршылар» (бэби-бумерлер), «Саяхатшылар» (X буыны), «Батырлар» (Y буыны – миллениалдар) және «Суретшілер» (Z буыны – зумерлер). Әр буынның өзіндік ерекшеліктері, жұмысқа деген көзқарасы және медицинаға деген ұстанымы бар. Мысалы, «Қамқоршылар» тәжірибеге, «Саяхатшылар» өзіне сенуге, «Батырлар» дәлелденген медицинаға, ал «Суретшілер» технология мен жеке шекараға басымдық береді. Пандемиядан кейін көптеген салалардағы сияқты медицинада да «Үлкен отставкаға шығу» (The Great Resignation) құбылысы байқалады. Жастар «камикадзе» режимде жұмыс істеуден бас тартып, еңбекақының лайықты төленуін талап етеді. Бұл медицинаның өзгеретінін және мамандардың жетіспеушілігі жағдайында еңбекақының артатынын көрсетеді.

«Жақсы дәрігер» – дипломның шыққан жылы емес

Қорытындылай келе, сарапшылар «жақсы дәрігер» ұғымының жасқа емес, маман жұмыс істейтін жүйеге байланысты екенін атап өтеді. Тәжірибелі дәрігерлердің клиникалық тәжірибесі мен интуициясы, ал жастардың заманауи білімі мен технологиялары бар. Екі буын да бір-бірін толықтырып, медицинаның дамуына үлес қосады. «Ескі дәрігерлер кетсе, емдейтін ешкім қалмайды» деген қорқыныштан гөрі, жүйенің мамандарды бағалап, қолдап, сақтап қалуы маңызды.