InfoHub Logo

Семей қаласы Абай облысының орталығына айналғалы бері, яғни соңғы үш жылдан астам уақыт ішінде елеулі өзгерістерге ұшырауда. Жаңа ғимараттар мен аудандар салынып, ескілері жаңғыртылуда. Алайда, қаланың бүгінгі келбеті туралы екі түрлі пікір қалыптасқан.

Бұл туралы Infohub.kz ақпарат агенттігі хабарлайды.

Екі Семей: Тарихи орталық пен дамуы тежелген қала

Бірі – ел тарихындағы рухани орталық ретінде бағаланса, екіншісі – сапасыз инфрақұрылымы мен әлеуметтік мәселелері бар, дамуы тежелген қала ретінде көрінеді. Шын мәнінде, Семей – тарихи байырғы, бірақ әлі де проблемалары бар қала.

Қаланың негізі сауда орталығы ретінде қаланған. ХХ ғасырдың басында Семей (бұрынғы Семипалатинск) Қазақстанның ең ірі қалаларының бірі болды. Мәселен, 1926 жылы мұнда 56 000 адам тұрса, сол кездегі Алматыда – 45 000, Шымкентте – 21 000 адам болған. Семей қазақ автономиясының астанасы ретінде де қызмет етті. Бұл кезеңде қалада көптеген мешіттер, шіркеулер, сарайлар және сол заманға сай қоғамдық ғимараттар бой көтерді.

Алайда, 1940 жылдардан бастап Семей ядролық сынақ полигонына жақын орналасқандықтан, жартылай жабық қала мәртебесін иеленіп, басқа қалалармен салыстырғанда дамуында артта қала бастады. Дегенмен, қаланың мәдениеті мен зиялы қауымының деңгейі жоғары болды. Бұл кезеңде қалада көптеген оқу орындары, тамақ және жеңіл өнеркәсіп кәсіпорындары, республикалық деңгейдегі мұражайлар мен театр ашылды.

80-жылдардың соңында Семей халқының саны жағынан көршілес Өскемен мен Павлодардан асып түсетін. Алайда, Семей облысы таратылғаннан кейін қала 25 жыл бойы деградацияға ұшырап, көп нәрсесінен айырылды. Қазіргі таңда Семейде басқа облыс орталықтарында бар жолдар, ыстық-суық су жүйелері, демалыс саябақтары сияқты инфрақұрылымдар әлі де толық қамтылмаған. Мәселен, өткен жылы Восход және Водный кенттеріндегі ондаған мың тұрғын таза ауыз суға қол жеткізе алмады. Сондықтан қаланың бұрынғы мәртебесін қайтару туралы әзірге айту ерте.

Жаңарту жұмыстары: Не істелді, не істелмеді?

2022, 2023, 2024 және 2025 жылдары Семейді дамытуға жыл сайын кем дегенде 85 миллиард теңгеден астам қаржы бөлінді. Осы қаржыға не істелді?

Көлік мәселесі шешімін таппады

Қаланың ең басты проблемаларының бірі – көлік кептелістері. 2022 жылдан 2025 жылға дейін Семейде көлік саны үш есеге жуық өскен (44 мыңнан 135 мыңға дейін). Алайда, қаланың жол инфрақұрылымы ескіргендіктен, бұл ағымды көтере алмайды. Қаланың екі үлкен бөлігі небәрі екі негізгі көшемен (Қабанбай батыр және Абай) байланысқан. Теміржол бөліп тұрғандықтан, жаңа өткелдер салу қиынға соғуда.

Бұған қоса, Семей Ресей мен Қытаймен шектесіп, маңызды көлік дәлізінде орналасқандықтан, қала арқылы мыңдаған жүк көліктері өтеді. Бұл жолдарға қосымша салмақ түсіреді.

Бұл мәселені шешу үшін бұрынғы облыс әкімі Нұрлан Уранхаев теміржол астынан жаңа тоннель салуды жоспарлаған болатын. Жоба құны 17-18 миллиард теңгеге жеткенімен, қаржы табылмады. Қазіргі әкім Берік Уәли де осы тоннель мен қаланы айналып өтетін жол салуды көздеп отыр. Жобалар жүзеге асса, көлік мәселесінің шешілуіне үміт бар.

Сонымен қатар, Семейде жаңа қалалық көпір құрылысы да кешеуілдеп жатыр. Жобаның құны 47 миллиард теңгеге бағаланған.

Атқарылған жұмыстар

Абай облысы құрылғаннан кейін қаланы жаңарту бойынша ауқымды жоспарлар ұсынылды. Соның бірқатары жүзеге асты. Жаңа облыстық соты ғимаратының құрылысы аяқталды. Алайда, құрылыс кезінде пайда болған қоқыстарды уақтылы шығармау мәселесі де көтерілді.

Ел арасында үлкен үміт күткен Оқушылар сарайының құрылысы да қаржылық қиындықтарға байланысты тоқтап қалғанымен, 2025 жылы 7,6 миллиард теңге бөлініп, жұмыстар қайта жалғасып, аяқталды. Бұл – 34 жылдан бері қалада балаларға арналған осындай орталықтың болмағанын ескерсек, маңызды жоба.

Сондай-ақ, бұрынғы «Ертіс» қонақүйінің орнында 11 қабатты қалалық әкімдік ғимараты салынды. Оның жөндеу жұмыстары 3,6 миллиард теңгеге бағаланған.

«Спартак» стадионы да жаңартылды. 1966 жылы ашылған бұл стадион «Елімай» командасының үй алаңы болып саналады. Жаңартудан кейін стадионға көпшілік жинала бастады.

Жобалар жүзеге асуда

Теміржол вокзалының жаңғырту жұмыстары жүріп жатыр. Бұл жоба 2026 жылдың соңына дейін аяқталады деп жоспарланған. Бұл жобаға «Қазақстан темір жолы» ҰК қаржы бөлуде. Семей вокзалы соңғы рет 1972 жылы толық реконструкциядан өткен болатын.

Бизнес саласындағы жаңалықтар

Семейдегі белгілі Мусин ағайындылардың ескі диірмен ғимаратының орнына бес жұлдызды қонақүй-мейрамхана кешені ашылды. Бұл кешенге 7 миллиард теңге инвестиция салынды. Кәсіпкер Қайрат Итемгенов тарихи ғимаратты қалпына келтіруге 10 миллиард теңгеден астам қаржы жұмсаған. Жоба іске қосылғанда 105 тұрақты жұмыс орны ашылады деп күтілуде. Кешеннің жалпы ауданы 8300 шаршы метр, 180 адамға арналған.